Office
Telephone: 252 2 520013/ 252 2 427310/252 2 409125

E-mail: [email-masked]

Hargeisa, Somaliland

Ujeedo: Bayaan

23/05/2007

Guddida
nabadgalyada Somaliland oo ku xadgudubtay
xuquuqda iyo xoriyadaha muwaadiniinta.

Isku xidhka
ururada xuquuqda aadamaha Somaliland waxa uu mudo dheer ku hawlanaa sidii wax
looga qaban lahaa guddiyada nabadgalyada, kuwaa soo kulakacay muwaadiniinta
Somaliland xadgudubyo ka dhan ah xaqa iyo xoriyadaha ay dammaanad qaadeen destoorka
Somaliland iyo aaladaha xuquuqda aadamiga aduunku.

Isku xidhka
ururada xuquuqda aadamiga heer qaran (Shuro-Net) oo ay ku midoobaan dhammaan
ururada xuquuqda aadamiga Somaliland, waxa uu xogogaal u yahay xadhigyo sharci
darro ah iyo xadgudubyo ka dhan ah xuquuqda aadamiga, kuwaa soo ay gaysteen
guddiyada nabadgalyadu, iyagoo adeegsanaaya xeerka xasilloonida guud ee 1963
(Public order law) kaa soo uu xaaraan timeeyay barlamanaka Somaliland sanadkii
1999, kuna tilmaamay mid baal marsan destoorka Somaliland ,Shareecada Islaamka
iyo baaqyada caalamiga ah ee xuquuuqda aadamiga.

Guddiyada
nabadgalyada oo ka kooban xubno ka tirsan waaxda fulinta, ayaa haba yaraatee
aanay jirin wax sharci ah oo ay ku fadhiyaan, waxa ay boqolaal muwaadiniin ah u
taxaabay xabsiyada Somaliland sanadadii ugu
dambeeyay, iyaga oon horkeenin maxkamad sharci ah, islamrkaana aan u ogolaanin
xuquuqda aasaasiga ah ee uu cadeeyay destoorka Somallaind. Dadkaasi oo
tiradoodu malinba maalinta ka dambaysa ay sii kordhayso, ayaa qaar badan oo
kamidi ka cabanayaan caafimaad darro iyo adeegyada xabsiyada oo aad u liita.

Xabsiga Madheera
oo ku yaal jidka u dhaxeeya Hargiesa iyo Barbara, xabsigaas oo 93 Km dhinaca
waqooyi bari ka xiga caasimada Hargeisa, ayaa dad tiradoodu gaadhayso afar
boqol iyo laba iyo todobaatan qof ay ku xidhan yihiin, boqol iyo sadex iyo
afartan ka mida dadkaasi waxa ay u xidhanyihiin guddida nabadgalyada, dadkani
oo iskugu jira qaar la xukumay iyo qaar rumaan ah, ayaa loo soo xidhxidhay sifo
ka baxsan sharciga. Dadkaasi waxaa ku jira labo iyo toban qof oo bukaan jiif ah
oo qaba cudurka loo yaqaano TB, waxayna xaaladooda caafimaad maraysaa meel aad
u xun, sida ay noo xaqiijiyeen kormeerayaal ka tirsan isku xidhka ururada
xuquuqda aadamiga Somaliland. Sidoo kale waxaa
ku jira xabsiyada Burco,Boorama,Gabilay iyo magaalooyin kale oo ka mida dalka Somaliland dad badan
oo ay si sharci darro ah u xidhxidheen guddiyada nabadgalyadu.

12/05/07 Abaaro
11:00 am ayaa isku xidhka ururada xuquuqda aadamiga somaliland u gudbiyeen
maxkamada sare ee Somaliland dacwad destoori
ah oo ka dhan ah sharciyada jiritaanka guddiyada nabadgalyada. Dacwadaas oo uu
gudbiyay garyaqaanka isku xidhka ururada xuquuqda aadamaha Somaliland Ibrahim
Iidle Sulayman, ayaa gudoomiyaha
Maxkamada Sare  Dr Maxamed Xirsi
Omane ganafka ku dhuftay qabashada dacwadaasi isaga oon haba yaraatee aan
sheegin sababo macquul ah oo uu ku diiday qabashada dacwadaasi.

In yar  kadib  waxaa isku xidhka ururada xuquuqda
aadamigu ay qabteen shir jara`id oo ay kaga war bixiyeen kiiska ladiiday
qabashadiisa iyo sababaha ku kalifay inay kiiska horgeeyaan Maxakamada
Sare..Wax yar ka dib goobta waxaa yimid ciidamo bilays ah oo gudoomiyaha
maxkamadda sare dalbaday, kuwaa soo garaacis iyo cagajuglayn ku bilaabay
dhammaan suxafiyiintii iyo hawl-wadeenadii ka socday ururada xuquuqda aadamiga
ee goobtaa joogay, waxaa kaloo uu amar ku bixiyay Gudoomiyaha Maxkamadda Sare
in xabsiga loo taxaabo gudoomiyaha isku xidhka ururada xuquuqda aadamiga Zamzan
Abdi Aden iyadoo haba yaraatee aanay jirin wax denbi ah ooy geysatay. Gudoomiye
Zamzam ayaa la siidaayay muddo yar kadib markii uu arinta soo dhexgalay
taliyaha bilayska Hargeisa Abdi Guun, kaas oo furdaamiyay arintii
cakirnayd,.Waxaa kaloo iyaguna goobta caga juglayn iyo aflagaado loogu gaystay
xubno ka tirsan dadka laga tirada badan yahay, kuwaa soo kamid ah isku xudhka
ururada xuquuqda aadamiga Somaliland.

Hadaba guddidan
nabadgalyada oo ay mudo dheer ka hadlaayeen ururada xuquuqda aadamigu iyo
ururka caanka ah ee qurbajooga Somaliland oo looyaqaano (Somaliland forum) ayna
ka soo saareen baaqyo aad u badan, islmarkaana ay kaga hadleen xadgudubyada iyo
xadhigyada sharci darada ah kuwaa soo ay gaystaan Gudiyada Nabadgalyadu, ayaa
xukuumada Somaliland wax dheg ah aanay u dhigin, sidaa awgeed waxaanu mar kale
uugu baaqaynaa xukuumadda Somaliland in si deg deg ah arintan wax uga qabato,
ayna garab istaagto hawl-wadeenada isu xilsaaray inay dacwada ka dhanka ah
guddida nabadgalyada geeyaan maxkamada sare, taa soo inoo horseedi karta inaynu
noqono bulsho ku kala baxda shariciga iyo distoorka

Isku xidhka
ururada xuquuqda aadamaha Somalilnd (Shuro-Net) waxa uu xasuusinayaa guddida
nabadgalyada inay jabiyeen xeerarkan hoos ku qoran.

Qodobka 25(1) aad ee destoorka. Qofna
xorriyaddiisa loogama qaadi karo si aan xeerka waafaqsanayn (2) aad. Ma banaana in qofna la qabto, la
baadho ama la xayiro haddii uusan markaa dembi faraha kula jirin ama aanu
amar qabasho oo sababaysan ku soo saarin garsoore awood u lihi.

Qodobka 26 (3) aad ee destoorka. Eedaysanuhu waa dembi laawe inta aanay
Maxkamad horteeda kaga caddaanin dembiilenimo.

Qodobka 26 (1) aad ee destoorka. Ciqaab iyo dembi waa wixii
qodob xeer ama qaanuun jideeyey, waxaana reeban in ciqaabta loo fuliyo hab
aan xeerka waafaqsanayn.

Qodobka 27(2) aad ee destoorka. Qofka xorriyadda looga qaaday
fal-dembiyeed lagu eedeeyey awgeed, waxa uu xaq u leeyahay in lagu
horgeeyo Maxkamad 48 (sideed iyo afartan) saacadood; laga bilaabo marka la
qabtay.

Qodobka 27 (6) aad ee destoorka. Eedaysanuhu waxa uu xaq u leeyahay in go’aan
Maxkamadi ku riday uu racfaan uga qaato Maxkamadda ka saraysa.

Qodobka 28
(2) aad ee destoorka. Qof kastaa waxa uu xaq u leeyahay in uu iska difaaco
Makamadda horteeda. .

Qodobka 21 aad ee destoorka.
Waaxaha xeer-dejinta, fulinta iyo garsoorka ee qaranka iyo kuwa dawladaha
hooseee, gobollada iyo degmooyinka Jamhuriyadda Somaliland heer kasta ha
ahaadeene, waa in ay ilaaliyaan xuquuqda aasasiga ah ee muwaadiniinta.

Qodobka 27(9) aad ee distoorka, Wa
dembi gaar ah oo mutaysanaya ciqaab in lagu xadgudbo xorriyadda qofka.

Qodobka 460 ee xeerka Ciqaabta.
Qofkii xorriyadda qof kale si xaq daro ah uga xayuubiyaa waxa uu
muteysanayaa ciqaab ilaa 8 sanadood oo xadhig ah.

Qodobka 461 aad ee xeer ciqaabta.
Masuulka si xaqdaro ah u qabta ama isagoo xabsi madax uu ka yahay ogalaado
xidhitaanka qof aan si sharci ah loo soo qaban wuxuu muteysanayaa ciqaab
ilaa 3 sanadood ah.

Qodobka 99 (1) aad ee distoorka.
Hay’adaha
Garsoorku waxa ay ka kooban yihiin Maxkamadaha iyo Xeer-ilaalinta

Qodobka 155 (1) aad ee distoorka. Dastuurka ayaa ugu
sarreeya xeerka dalka, xeer kasta oo aan isaga waafaqsanaynina, waxa uu
noqonayaa waxba kama-jiraan.

Qodabka 9 aad ee baaqa caalamiga
ah ee xuquuqda aadamaha.qofna lama xidhi karo,lama hayn karo,ama looma
fustaafurin karo si sharci darro ah.

Qodabka 10 aad ee baaqa caalamiga
ah ee xuuquuqd aadamiga. Qofka kasta oo lagu soo oogo dacwad ciqaab ah
wuxuu xaq uleeyahy in loo aqoonsado inuu yahay dambi laawe,ilaa lagu
cadeeyo inuu yahay  dambiile si
sharci ah maxkamad furan oo xor ah horteed.

Qodobka 130 (5) ee destoorka.Dalka
jamhuuriyadda Somaliland waxa lagaga
dhaqmayaa xeerarkii hore loogaga dhaqmi jiray ee aan ka hor imanayn
Shareecada Islaamka ,xuquuqda qofka iyo xorriyaadka asaasiga ah.

Qodobka 40 aad ee xeerka habka
ciqaabta .Cida awood u leh soo saarista waaran ama amar xadhig waa
garsoore maxkamadeed oo ku guda jira hawsha garsoor iyo gudoomiyaha
maxkamadda.

Madaxwaynaha Somaliland, Mudane Dahir Riyaale Kahin : Mudane Madaxwayne, waxaanu si sharaf ku jirto kaaga codsanaynaa
inaad hawshan nagala qayb qaadato ,ood garab istaagto dhawaaqyada ka soo
yeedhaya muwaadiniinta ku doortay ee sida xalaasha ah kuu doortay ,ood
taageerto tirtiridda guddida nabadgalyada kuwaa soo cabasho wayn ay ka
muujiyeen shacbi waynaha reer Somaliland .

Mudane madaxwayne
waxaad ogtahay inaad ummaddan u dhaaratay uguna dhaaratay inaad ku hagayso
sharciga iyo distoorka, hadaba joogitaanka Guddiyada Nabadgalyadu wuxuu toos
uuga soo horjeedaa distoorka dalka iyo baaqyada caalamiga ah ee xuquuqda
aadamiga. Waxay taariikhdu xusi doontaa garab istaaga aad garab istaagto
arintan iyo go`aanka aad ka qaadato, waxaa kaloo ay saamayn ku yeelan doontaa
mustaqbalkaaga siyaasadeed. Waxaanu kaa codsanaynaa in la siidaayo dhammaan
dadka ay xidh-xidheen Guddida Nabadgalyadu hadii ay galeen dambina la horkeeno
maxkamad sharci ah.

Baarlamaanka :Inkastoo
aanu ognahay inay golaha wakiiladu arintan mar hore ka hadleen go’aamo
aad u dhaxal galeen ahna ka soo saareen ayaa hadana wali wax isbadali aanu
jirin, sidaa daraadeed waxaanu mudanayaal idinka codsanaynaa inaad mar labaad
aad gashaan abaabul aad u culus kaa soo aad ku xaaraan timaynaysaan Guddida
Nabadgalyada iyo Xeerka xasiloonida guud ee 1963(Public order law)

Mudanayaal
ummaddani idin dooratay waxay idiin doorteen inaad ilaalisaan xuquuqdooda, ood
fiirisaan inay xukuumaddu sharciga ku dhaqmayso,hadaba waxaanu idinka
codsanaynaa inay labada gole si wada jir ah arintan u galaan oo ay ka soo
saaraan xeer xaaraan timaynaaya guddiyada nabadgalyada.

Xisbiyada Qaranka. Waa
marag ma doon in xisbiyada qaranku kaalin muhiim ah ka qaateen sidii loo
baabiin lahaa guddida nabadgalyada, iskuna dayeen inay horgeeyaan maxkamada
sare, sidaa awgeed waxaanu si sharaf leh uuga codsanaynaa inay mar kale  kaalin muhiim ah ka gaystaan .Waxaanu
sadexda xisbi qaran ugu baaqaynaa inay go`aamo adag kasoo saaraan
guddiyada  nabadgalyada, oo ay u
gargaaraan muwaadiniintii doortay, kuwaa soo qaar badan oo kamidi ay
xabsiyada  ku jiraan iyagoon lagu
xidhin sifo sharci ah .

Maxkamada sare. Isku
xidhka ururada xuquuqda aadamaha Somaliland (Shuro-Net) wuxuu aaminsanyahay in
maxkamadda sare ay tahay meesha kaliya ee wax kabadali karta dhaqangalinta
sharciga, una horseedi karta ummadda cadaalad sax ah iyo sinnaan, sidaa
daraadeed waxaanu si sharaf leh uuga codsanaynaa maxkamada sare inay maanta
qaadato go`aan lama ilaabaan ah oo ay garab istaagto dhaqdhaqaaqyada ka dhanka
ah gudiyada nabadgalyada kuwaa soo fara maroojiyay shaqadii garsoorka. Waxa
aanu xaq uleenahay inaanu dacwad destooriya ka furano maxkamada sare, taa soo
uu noo dammaanad qaaday destoorka Somaliland.
Waxaanu ku rajo waynahay inay maxkamada sare dib u eegi doonto go`aankii aay ku
diiday inay aqbasho dacwada ka dhanka ah guddida nabadgalyada, ooy soo saaarto
xukun taariikhiya, kasoo lagu xasuusan doono garsoorka dalka Somaliland.

Ugu dambayntii
waxaanu umadda Somaliland u sheegaynaa in aanu
aad u danaynayno amniga wadanka iyo horumarkiisa taasina waxay ku iman kartaa
iyadoo la dhawro sharciga wadanka iyo distoorkiisa. Waxaanu ummada u sheegaynaa
inaanu ka soo horjeedno cid kasta oo rabta inay ummadan dhib u gaysato,
islamarkaana xadgudubyo ka gasho iyadoo adeegsanaysa magaca Dawlada. Waxaanu ku
boorinaynaa xukuumadda Somaliland inay
tixgaliyaan xorriyadaha aasaasiga ah ee uu dammaanad qaaday distoorka dalku,
ayna dhawraan dimuquradiyada curdin ka ah ee ay ku hana qaaday Jamhuriyadda
Somaliland.

Samsam Abdi Adan
Mubarik Ibrahim Aar

Gudoomiyaha Shuro-Net
Agaasimaha
Shuro-Net